Salvador Espriu , Pluja - Regen

No ve d'ennloc. Partir?
No hi ha paraula màgica que trenqui
aquest costum de l'ull, aquest silenci
sonor de dards. La primavera, el luxe
dels anys i de la lumm. Ara es perdia
en el camí vençut. Les esperances
han mort a temps. Tot és de nou perfecte 
al llarg de la buidor: la lenta pluja
no va a cap banda.

It comes from nowhere. Leave?
There's no magic word that can break
this monotone, the staring, the sonorous silence
like that of arrows. The spring, and the abundance
of years and of light, lie lost
on the road behead. The expectations died away
completely in the end. Once again everything is utterly 
in a vacuum: the slow rain
is going nowhere.

(vert. James Brockway)

Het komt van nergens. Weggaan?
Er is geen toverwoord dat deze sleur
doorbreekt, het staren, de sonore stilte
als van pijlen. De lente, en de overvloed
aan jaren en aan licht, liggen verloren
op de afgelegde weg. De verwachtingen doofden
op den duur volkomen. Opnieuw is alles volmaakt 
in de leegte: de trage regen
gaat nergens heen.

(vert.Kees Bakker

De natuur verdringt de cultuur letter voor letter

Op de hoek van de Telderskade en de Rijn en Schiekade staat een huis. Een huis met een witte muur. Gezien vanaf de Rijn en Schiekade maakt het huis deel uit van een rijtje woningen dat schuin oploopt naar de Wouterenbrug. Dat is dat smalle steile ding over de Trekvliet naar de Jan van Goyenkade. Met de fiets een moeilijk te nemen obstakel. Vooral als het nat is. Ga je de bocht om en kijk je vanaf de Telderskade tegen de zijkant van het huis aan, dan wekt het de indruk niet tot een rijtje te behoren, maar daar moederziel alleen te staan. Op het hellend vlak tot aan de spoorlijn Leiden - Utrecht valt er naast het huis namelijk een flink gat. Dat idee wordt nog versterkt omdat er ook aan de overkant niets staat. De lege ruimte daar is opgevuld met gras en wat bomen en struiken. Een parkje in de dop. Het is vanuit dat groen dat je een goed zicht hebt op die blinde zijmuur van het huis.

Dat moet ook Ben Walenkamp geconstateerd hebben toen hij daar op een lentedag toevallig met zijn fiets even halt hield. 'Hé, gave muur voor een gedicht', hoorde een voorbijganger de man van de Stichting Tegenbeeld half-hardop mompelen. Een maand of wat later had Leiden weer een paar strekkende meter openbare kunst in zijn bezit. Het gedicht in kwestie heet Pluja - regen. Het is van hand van Salvador Espriu :1913-1985) en het is gesteld in een taal die maar weinigen in Nederland zullen begrijpen, het Catalaans. Het wordt gesproken in de Spaanse provincie Catalonië met als hoofdstad Barcelona. Zoiets als het Fries bij ons. Alleen heeft het een sterkere lading. Waar ze in Heerenveen immer gedwee achter Den Haag en Oranje aan hobbelen daar voelen de Catalanen zich al eeuwen achtergesteld bij het machtige Madrid, de hoofdstad waar ze de dienst uit maken. Het liefste was Catalonië morgen nog onafhankelijk. De spraak als bindmiddel om zich te onderscheiden van de gehate vijand.

Het is overigens niet zomaar dat dit gedicht daar in dat stille stukje van de stad juist in die taal is verschenen. Want je zou het op het eerste gezicht niet zeggen, maar het Catalaans en het Leids - Dat schept toch een band. Het is immers nog maar een paar eeuwen geleden dat de Spaanse machthebber - lees de Madrileen - hier voor de poorten lag om de bewoners uit te hongeren en ze het juk op te leggen. Dat laatste is ze uiteindelijk niet gelukt. In Catalonië zijn ze daar best jaloers op. Kregen zij dat ook maar voor elkaar. Als steuntje in de rug voor Catalonië daarom daar dat vers. Dat overigens letter voor letter moet wijken voor de klimop die alsmaar verder om de hoek komt kijken. De pen is machtig - volgens het spreekwoord zelfs machtiger dan het zwaard. Maar tegen de wortels van de natuur is echt helemaal niets bestand. Zelfs cultuur niet.

(Leidsch Dagblad 1 december 1999)

• Wikipedia
• Centre de Documentació i Estudi Salvador Espriu d’Arenys de Mar
• Gedichte von Salvador Espriu
• Laia (met de eerste 2 hoofdstukken)