Willem Hussem - Zet het blauw...

Zet het blauw
van de zee
tegen het
blauw van de
hemel veeg
er het wit
van een zeil
in en de
wind steekt op

Put the blue
of the sea
against the
blue of the
heavens, wipe
some white
of a sail
in it and the
wind starts to blow

Setze das Blau
des Meeres
gegen das
Blau des
Himmels wische
das Weiß
eines Segels
hinein und der
Wind kommt auf

(Vert. Betsy en
Kirstin Zeyer)

Mettez le bleu
de la mer
Sur
le bleu
du ciel
Passez-y 
le blanc
d'une voile
Et le vent se lève

(Vert. Coby
Chambaud)

DEMOCRATIE ALS WITTE MAGIE

In de goede stad Leiden kan men, op de zijgevel van Kaiserstraat 24, volgend uitvergroot vers van schilder-dichter Willem Hussem lezen:

        *
Zet het blauw...

Zet het blauw
van de zee
tegen het
blauw van de
hemel veeg
er het wit
van een zeil
in en de
wind steekt op
        *

De drie idealen van de Franse revolutie: vrijheid - gelijkheid - broederlijkheid, hebben ieder hun kleur gevonden op de Franse nationale vlag: blauw - wit - rood.

Het beeld dat de dichter hier oproept vat op compacte wijze samen wat de inzet is van onze inspanningen. Blauw is de kleur van de wereld van het denken en initiatief, waar het ideaal van de vrijheid thuishoort. Wit is de kleur van het democratische ideaal als zodanig, waar het ideaal van de gelijkheid centraal staat. Rood is de kleur van het economisch leven, waar broederlijkheid centraal staat - of centraal zou moeten staan.

Wat leert Hussum mij doorheen dit kortgedicht? Dit ene: breng onder het blauwe uitspansel van de geest, in het blauwe water van het vrije woord, breng daarin het wit van de democratie, en als bij toverslag toont die geest zijn kracht: de wind steekt op, het zeil blaast bol, het schilderij is plots geen schilderij meer, maar stromende werkelijkheid.

Democratie is in onze tijd het magisch middel dat de geest toelaat om maatschappelijk werkzaam te zijn, en om daadwerkelijk van wal te steken, voor de lange reis naar de broederlijkheid.

Maar: `heeft de dichter dit zo bedoeld'?

Welzeker.

Ik bedoel: Willem Hussem dacht wellicht niet aan het referendum op volksinitiatief toen hij dit gevleugeld vers in drieslag (3x3 regels, 3 lettergrepen per regel) tot het zijne maakte. Maar zeker dacht hij aan kunst, en hoe kunst - wanneer alles klopt - tot onweerstaanbare kracht wordt.

Welnu: democratie is kunst, en zal alleen uit kunst - uit sociale kunst - kunnen ontstaan en zich ontwikkelen.

Een veeg van wit, als een zeil, dat als aangrijpingspunt dient voor de Geest, die waait waar Hij wil.

Ziedaar een opdracht.

(Editoriaal van Jos Verhulst in De Witte Werf. Maandbrief voor directe democratie - jaargang 6, nummer 9-10 / dec/A. 2001)

Een aantal van de muurgedichten wordt geleidelijk aan hersteld. En bij Jan Willem Bruins betekent dat meestal een compleet nieuwe uitvoering. Zo ook in dit geval. Dit muurgedicht is in april 2009 onder handen genomen. Hieronder de situatie voor en na: 

Willem Hussem (1900-1974) - zoon van een notaris - volgt zijn opleiding aan de Rotterdamse academie voor beeldende kunsten.

In 1919 vertrekt hij naar Frankrijk, in 1936 vestigt hij zich definitief in Nederland, met vrouw en zoon. Na de oorlog worden zijn schilderijen abstract. Hij maakt deel uit van de kunstbewegingen Fugare, de Liga Nieuwe Beelden en Verve. Zijn werk wordt gerekend tot de Nieuwe Haagse School.

In Den Haag is hij het middelpunt van de 'Posthoorn Groep', een groep scgilders en schrijvers die elkaar regelmatig ontmoeten in bodega De Posthoorn aan het Smitsplein.

Hussem ontvangt in 1952 en 1955 de Jacob Marisprijs voor de schilderkunst en in 1958 de Jacob Marisprijs voor de tekenkunst. Voor zijn literaire werk ontvangt hij in 1965 de Jan Campertprijs.

Een deel van het zeer omvangrijke oeuvre van Hussem is opgenomen in de collectie van het Haagse Gemeentemuseum, het Stedelijk Museum in Amsterdam en het Dordrechts Museum.

(NRCNext 30 september 2011)

• Wikipedia
• dbnl · digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren