Pools muurgedicht op Leidse muur

De Poolse ambassadeur Wodzynska-Walycka en burgemeester Goekoop onthulden afgelopen zaterdagmiddag in de stromende regen in Leiden een nieuw muurgedicht van de Poolse dichter Mickiewicz. Het vers is door decoratieschilder Jan Willem Bruins van de Stichting Tegenbeeld ter gelegenheid van de Poolse week aangebracht op het pand aan de Haarlemmerweg 5 a.

Het gedicht maakt deel uit van de zogenaamde Krim-sonnetten en is getiteld 'Het dal van Bajdaar'. In het gedicht bezat de ik-figuur zich, hetgeen een vloed van romantische beelden op gang brengt. Het vers eindigt met de regels: 'Hij barst, zijn schuimkraag laat mijn hoofd in chaos toeven:/Ik wacht totdat mijn geest, die vloedomspoelde boot./Vergaat, om een moment vergetelheid te proeven.'

De ambassadeur las het vers voor in haar moedertaal, Cees Goekoop declameerde met veel inlevingsvermogen de vertaling van dit drankgedicht. En toen werden er rode en witte ballonnen opgelaten, waarmee zowel de kleuren van de Poolse als de Leidse vlag het grijze luchtruim kozen.

(Cees van Hoore in het Leidsch Dagblad 19 oktober 1998)

'Okropna Pogoda' begeleidt onthulling van muurgedicht

Kopse kanten van huizen worden soms ontsierd door lelijke reclame-uitingen. In Leiden doen we dat gelukkig vaak anders. Onder het motto 'muurpoëzie' zijn al 66 lege vlakken in de stad verfraaid met opgeschilderde gedichten. Afgelopen zaterdag werd in stromende regen en heftige wind het Krim-sonnet 10: 'Het Dal van Bajdaar' van Adam Mickiewicz (1798-1855) onthuld door burgemeester Cees Goekoop en de Poolse ambassadeur mevrouw Wodzynska-Walycka. De literair verrijkte locatie is de zuidelijke kopse kant aan het pand Haarlemmerweg 5a op de hoek met de Jennerstraat.

Zaterdagmiddag, 13.00 uur. De Hollandse natuur speelt de Poolse cultuur parten. Ongeveer 50 mensen trotseren water en wind om de onthulling van Mickiewicz' Krim-sonnet 10: 'Het Dal van Bajdaar' mee te maken. Een Poolse dame uit Haarlem verzucht ineengekrompen: "Okropna pogoda! (Vreselijk weer!)."

Nog nahijgend van zijn voorafgaande optreden met Leidse Kees voor RTL 5 arriveert burgervader Goekoop tien minuten te laat op de plaats van de Poolse poëzie-plechtigheid. Wellicht een hele omschakeling. En dat in deze barre omstandigheden! Beschermd door een paraplu ontvangen de gerustgestelde organisatoren meester 'Goe'. Het volk begon al te morren. Op een vlak van gebroken wit prijkt het gedicht in zwarte boekdrukletters. De Stichting Tegenbeeld heeft weer haar best gedaan. Ai! Helaas... de laatste regel ontbreekt nog. "Is die eraf gespoeld?", vraagt iemand druilerig. Nou nee, schilders gebruiken voor buiten echt wel watervaste verf. Geen probleem: de componist Franz Schubert (1797-1828) liet zijn bekendste symfonie nr. 8 ook onvoltooid. Deze toondichter had trouwens heel veel met poëzie.

Terwijl regenschermen en ballonnen ongeduldig en onrustig hemelwaarts trekken, draagt mevrouw de ambassadeur Wodzynska-Walycka het gedicht met zachte stem voor. De wind gaat er jammer genoeg met nogal wat woorden vandoor. Prettig dat de tekst nu dan op die muur staat! Burgemeester Cees Goekoop wint het met zijn luide en heldere stem natuurlijk van de wind. Hij declameert de Nederlandse vertaling er waardig en krachtig doorheen: "Ik jaag mijn paard de wind voorbij en spaar geen slagen;In tomeloze drang verglijden langs mijn, zij/Als golven van een stroom, bos, dal en rotspartij/'k Bedrink mij, laat mij door die storm van beelden dragen..."

Prachtige vroeg-romantische poëzie, vakkundig in het Nederlands vertaald. De strekking zou begrepen kunnen worden als het onstuimige en sombere weer in het hoofd, dat ontstaat als gevolg van overmatig drankgebruik. Op het lijf geschreven van alcoholisten en manisch depressieven, maar tevens zeer genietbaar voor iedereen met enig esthetisch gevoel en inlevingsvermogen. In overdrachtelijke zin staat het paard dikwijls voor het menselijke gevoel, dat wordt opgezweept om vervolgens ontembaar te raken. De ruiter vormt het beeld van het verstand, dat wanhopig probeert het razende gemoed te beteugelen.

Een levenslied en toch geen smartlap! Interpretaties blijven vanzèlfsprekend subjectief en vervangbaar door andere. Daarom is het nogal sneu dat bij dit Poolse muurgedicht de Nederlandse zetting (nog?) op de bakstenen ontbreekt. Er zou best plaats zijn geweest voor "cursieve vertalingen" onder elke oorspronkelijke versregel. Maar misschien toont dat niet mooi. De beschikbare ruimte schijnt te schaars voor twee versies naast elkaar of dat oogt dan mogelijk weer te vol.

De rode met witte ballonnentrossen kunnen worden losgelaten. Een zwiepende zuidwesten wind jaagt hen omhoog. Bomen dreigen de vluchtige bollen op te vangen, maar even later zweven ze als twee molecuulmodellen in de hemel. De bezoekers worden uitgenodigd om hun uitwendige natheid binnen aan te vullen met vocht voor inwendig gebruik. Het gemengd Poolse en Nederlandse gezelschap sopt eendrachtig naar het voormalige Burgerweeshuis aan de Hooglandsekerkgracht voor een hapje, een drankje en een praatje.

Zo vieren wij hier in Leiden de verrijking van een muur met buitenlandse literatuur! Een stijlvol gebaar naar onze Poolse neven en nichten. Leiden bevestigt vandaag opnieuw haar reputatie als stad die vriendelijk is voor vreemdelingen.

(Paul Plaizier in het Leids Nieuwsblad 20 oktober 1998)

Poëzie in Groenoord

Op zaterdag 17 oktober 1998, een winderige en druilerige dag, werd in Groenoord het door de stichting Tegenbeeld aangebachte muurgedicht 'Bajdary' onthuld. Het gedicht, aangebracht door Jan Willem Bruins, siert de muur van het pand op de hoek van de Haarlemmerweg en de Jennerstraat. De onthulling werd verricht door de toenmalige burgemeester van Leiden Cees Goekoop en de Poolse ambassadeur in Nederland, Wodzynska-Walycka. Bij de ceremonie kozen tientallen rode en witte balonnen (de kleuren van zowel Polen als Leiden) het luchtruim.

Hoewel er regelmatig auto's met Poolse kentekens in de wijk te vinden zijn, zullen niet veel buurtgenoten kunnen ontcijferen waarover het muurgedicht van de Poolse dichter Adam Mickiewicz (1798-1855) gaat. Kort samengevat is het een parade van romantische beelden, die het gevolg zijn van overmatig drankgebruik van de ik-figuur in het gedicht. 'Bajdary' is het tiende sonnet in de Krim-cyclus van Mickiewicz.

Op de site van de Stichting Tegenbeeld is een nieuwe Nederlandse vertaling van het sonnet te vinden, van de hand van Jan van Hulten. Vooralsnog is dit de enige uiting van de Stichting Tegenbeeld in de wijk Groenoord. Wellicht is er in de geplande nieuwbouw op het EWR/Slachthuisterrein nog een blinde muur te vinden die ruimte zou kunnen bieden aan een muurgedicht. Elders in Leiden, aan de Maredijk en de Oude Vest, bevinden zich nog twee Poolse muurgedichten.

(Gert-Jan Masurel op de website van de Werkgroep Historie Groenoord; toevoeging september 2004)