Wachtend op de Barbaren (2003)
 | |
|
Het programma:
19.00 Introductie Fredie Beckmans 19.10 Inleiding Mario Molegraaf 19.20 Deel 1: gedichten 20.30 Pauze Muziek: Palio Paréa 21.00 Deel 2: gedichten 22.00 Pauze Muziek: Palio Paréa 22.30 Deel 3: gedichten
De organisatie was in handen van de Stichting TEGEN-BEELD i.s.m. Jacowies Surie Kunstprojecten.
Achtergrond
Leiden is een stad vol poëzie. Van het hoekje van de Hooigracht en de Nieuwe Rijn tot een flat in de Merenwijk, in smalle steegjes en aan pleinen, op allerlei plaatsen in de stad vind je dichtregels en gedichten. Op de hoek van Turfmarkt/Caeciliastraat staat bijvoorbeeld het muurgedicht Κρυμμενα (Verborgenheden) van K.P. Kaváfis. De stichting Tegen-beeld heeft besloten in 2003 speciale aandacht te besteden aan deze Griekse dichter.
 | |
|
Het was al weer de vijfde keer dat Stichting TEGEN-BEELD een dergelijke openluchtmanifestatie organiseert. In 1998 begon het met "De Mei in Mei", waarbij verschillende Leidenaren elk een deel van de Mei van Herman Gorter voorlazen. En in het volgende jaar werden tijdens de "Sessions of Passion" de 154 sonnetten van William Shakespeare door ruim 50 mensen gelezen, voorgedragen en gezongen. Op 6 juni 2000, in het millenniumjaar, werd onder de titel "Lyriek in Leiden" teruggeblikt op vijf eeuwen 'Leidse' poëzie. En in 2001 dus een avond lang gedichten en "Ode van de zee" van de Portugese dichter Fernando Pessoa. Het is niet toevallig dat juist Stichting TEGEN-BEELD, bekend van de muurgedichten, de bedenker is van deze poëzie-voorleesavonden, die inmiddels zijn uitgegroeid tot een nieuwe traditie. Het idee achter de beide projecten is immers hetzelfde: poëzie de aandacht geven die ze verdient, door haar voor iedereen toegankelijk te maken.
De grote populariteit van de muurgedichten bewijst dat TEGEN-BEELD in zijn opzet slaagt. Hoe vaak blijf je niet op een wandeling of fietstocht door de stad even stilstaan om een gedicht te lezen en het op je te laten inwerken? Dat is precies wat TEGEN-BEELD wil bereiken: mensen aan het denken zetten door ze een ander, onverwacht beeld te laten zien. Bewust is bij het geveldichten-project gekozen voor gedichten uit alle windstreken, die in hun oorspronkelijke taal op de muur worden geschilderd. Onbegrijpelijk, vinden sommigen; maar juist door de vreemde taal en het andere schriftbeeld geven de gedichten een rijke verbeelding van verschillende culturen.
Een manifestatie als "Wachtend op de Barbaren" benadrukt eens te meer dat poëzie iedereen aan kan spreken. Daarom ook werd er gekozen voor een opzet waarbij veel mensen betrokken zijn: door ideeën aan te dragen, door hun favoriete gedicht voor te lezen, door te zingen en te spelen en door te luisteren. Al deze mensen vormden in het centrum van Leiden één lange zomeravond het kloppend hart van de poëzie.
Gedichten van Kavafis voorgedragen - Poëziemarathon op het water
Voor de vijfde keer klinken komende dinsdag op de Nieuwe Rijn een avondlang gedichten vanaf de Koornbrug. Dit jaar koos de Stichting Tegen-beeld voor de 154 gedichten van de Griekse dichter Konstantinos Kavafis (1863-1933).
 | |
|
Kavafis bracht het grootste deel van zijn leven door in zijn geboortestad Alexandrië, waar hij woonde en werkte. Hij was de jongste van negen kinderen van Griekse ouders, verloor op jonge leeftijd zijn vader en vertrok op zijn tiende met zijn moeder naar Londen, van waaruit hij naar een Liverpoolse school ging. In 1877 keerde het gezin terug naar Egypte, en na een driejarig verblijf in een dorpje bij Constantinopel ging hij voorgoed terug naar Alexandrië. Na de dood van zijn vader kwam het handelsbedrijf dat deze had financieel aan de grond, en moest Kavafis een eenvoudig baantje nemen als ambtenaar bij het ministerie van bevloeiingen. Hoewel hij tegenwoordig in alle talen vertaald is en tot de wereldliteratuur wordt gerekend, zijn er tijdens zijn leven geen gedichten gepubliceerd. Hij leek ook geen erkenning te ambiëren: alleen vrienden en bewonderaars stuurde hij af en toe een gedicht op losse blaadjes.
Alexandrië was ooit ´het wonder van de oudheid´, het middelpunt van de beschaafde wereld, maar raakte later in verval. In de tijd dat Kavafis er leefde moet het niet meer geweest zijn dan een rommelige havenstad, maar de dichter gaf er mythische proporties aan. Zo schreef hij in oktober 1914: "Nog altijd is het Alexandrië. Als je even wandelt op de rechte weg die eindigt bij de Hippodroom, zul je paleizen zien en monumenten, die je in verbazing brengen. Hoeveel schade de stad ook door de oorlogen heeft geleden, hoeveel kleiner ze ook geworden is, toch altijd nog een bewonderenswaarde stad." Pas toen er in 1971 een tweetalige editie verscheen van een paar tot dan toe onbekende gedichten, raakte zijn poëzie ineens wereldberoemd. Zijn gedichten hebben zelfs Nobelprijswinnaar Joseph Brodski geïnspireerd.
In het Nederlands zijn de gedichten verschenen in een vertaling door Hans Warren en Mario Molegraaf. Deze vinden dat Kavafis ´de poëzie voorbij (lijkt) te zijn´: niets zangerigs of romantisch, maar eerder scherpe essays. Zo luidt het gedicht ´verborgenheden´ (als muurgedicht op de Turfmarkt geschilderd) in vertaling:
Laat niemand uit wat ik deed en zei proberen af te leiden wie ik was. Er was een belemmering, die vervormde de daden en de wijze van mijn leven. Er was een belemmering, die weerhield mij vele keren als ik wou gaan spreken. Mijn meest onopgemerkte daden, en mijn meest verhulde geschriften - daaruit alleen zal men mij begrijpen. Maar misschien is het niet zoveel moeite, zoveel inspanning waard om mij te kenen. Later - in een volmaakter samenleving - zal stellig iemand anders, zoals ik geschapen, verschijnen en handelen in vrijheid.
Ook staan de gedichten vol verwijzingen naar redelijk onbekende historische figuren en gebeurtenissen. De editie van Warren en Molegraaf is dan ook rijkelijk van verhelderend commentaar voorzien. Voor een luisterend terraspubliek zal dan ook niet alles zondermeer te begrijpen zijn, en dat maakt de keuze voor Kavafis in elk geval tot een gewaagde.
´Wachtend op de barbaren´: Gedichten van Griekse dichter Kavafis
Nieuwe Rijn (Koornbrug, Vismarkt)
dinsdag 24 juni, 19.00 tot 23.30 uur, gratis toegang, ook per boot toegankelijk
(Christiaan Weijts in de Mare van 19 juni 2003 )
Presentatoren
Menno Bentveld Televisie presentator Rick van Boeckel Dichter Christien Bosman Student Grieks Gert Jan Bouma Student geschiedenis Jan Willem Bruins Decorateur N. Chrissis Grieks restauranthouder te Leiden Jos Damen Hoofd uitleenbureau Universiteitsbibliotheek Leiden Jan Das Imagineur Maarten Dessing redacteur Boekblad Gijs Donker Beeldend kunstenaar Bernadette Drenth Vormgever en oud voorzitter SDLS, Haagweg 4 Mees Duif Student Karel van Eerd Vertaler Paulos Emmanouilidis Medisch analist Theater Platform Fields of Wonder Teresa Fogelberg Antropoloog Cees Goekoop Oud burgemeester Leiden Carolien Han Kunsthistorica en vakdidactica Universiteit Leiden Sarah Hart Schrijfster Maarten ’t Hart Schrijver Hans Heestermans Lexiograaf Rens Heruer Bestuurslid 3 October-Vereeniging Joyce Hes Jurist, publicist Lyske ten Hoeve Boekhandelaar Richard Hogenkamp Redacteur TV West Cees van Hoore Journalist, schrijver Frans Horst Entrepeneur Bob in ’t Hout Schrijver, regisseur Hilde Jansen Raadslid Lisa Johnson Directeur Stichting Leidse Studentenhuisvesting Z.E. G.J. Kaklikis Griekse ambassadeur Jan Kleijne Voorzitter raad van bestuur Meander MC Amersfoort Trees Klijn Beeldend kunstenaar Anton Korteweg Dichter en directeur Letterkundig Museum Rudy Kousbroek Dichter en schrijver Titia Kruithof Student Kuiper & Berbée c.s. Annetje Lekkas Medewerker kunstzaken Buitenlandse Zaken Wolter Lemstra Oud burgemeester Leiden Henri Lenferink Burgemeester Leiden Sheila Lever Actrice, artistiek leider Plantsoentheater Kees van der Malen Hoofdredacteur Leidsch Dagblad Fik Meijer Hoogleraar oude geschiedenis UVA Mario Molegraaf Vertaler Kavafis Ilja Leonard Pfeijffer Dichter, docent klassieke talen universiteit Leiden Jan Postma Oud burgemeester Leiden Ineke Pouw Gemeente ambtenaar Marjolein Pouw Lid college van bestuur Wellant College, Oegstgeest Cees Schafrat Boekhandelaar Ivo Smits Docent Talen en Culturen van Japan en Korea Matthea Spatharakis Lichaamsgericht psychologe Adriaan van der Staay Dé Steures Docent klassieke talen Peter van Swieten Architect Kees Tabbes Docent klassieke talen René Vallentgoed Impressario Nanne Vervoordeldonk Vertaalster en docent Grieks Kiene Vesseur Communicatie adviseur Gemeente Leiden Da Vinci college leerlingen Rick van Vliet Liefhebber Ineke de Vos Docent Drama Huub de Vriend Componist Har Walenkamp Marleen van der Wey Aio letteren universiteit Leiden Maike Wieringa Student Grieks Piet en Monique van Winden Antiquaren Hein van Woerden Senior communicatieadviseur Gemeente Leiden Leo van Zanen Leids dichter Wim van der Ziel Cuisinier Marcel Zoutman Boekhandelaar
