Daar zijn de Twee Kwadraten

'Daar zijn de Twee Kwadraten' van El Lissitzky (1890-1941) op de Meelfabriek in Leiden.

'Daar zijn de twee kwadraten' van El Lissitzky (1890-1941) op de Meelfabriek in Leiden.
In 1992 zou het 75 jaar geleden zijn dat Theo van Doesburg op het Galgewater in Leiden het maandblad 'De Stijl' had opgericht. Jan Willem Bruins en Ben Walenkamp wilden daarmee iets 'groots' doen, als eerbetoon. Het plan was om twintig gedichten van I.K. Bonset, de schuilnaam van Van Doesburg, verspreid door de stad op muren schilderen. In een interview met Trouw zegt Bruins: "We hebben het toch maar niet gedaan. Qua vorm en typografie zijn de gedichten wel mooi, maar inhoudelijk vind ik ze niet geweldig. Die zouden op een muur toch te steriel worden.' Uiteindelijk heeft Bruins als hommage aan Van Doesburg 'Daar zijn de Twee Kwadraten' van diens kunstvriend El Lissitzky (een zwart en rood vierkant) geschilderd op de wand van de oude Meelfabriek. Het vignet van De Stijl werd aangebracht op het Galgewater.

Lissitzky

El (Elizar of Lazar of Eliezer) Marcovich Lissitzky (23 november 1890 - 30 december 1941) was (onder andere) ontwerper, typograaf, kunstenaar, fotograaf, architect en leraar. Hij was van grote invloed op de stromingen die bekend zijn geworden als Bauhaus en De Stijl. Zijn boekje over de Twee Kwadraten, bedoeld voor kinderen van alle leeftijden, is waarschijnlijk zijn meest bekende werk. De originele uitgave werd in 1920 samengesteld aan het Sovjet kunstinstituut UNOVIS in Vitebsk, en rond april 1922 gedrukt in Leipzig. Op het internet is een facsimile te vinden, voorzien van een Engelstalige toelichting. Een Nederlandstalige versie onder de titel 'Suprematisch worden van twee kwadraten in 6 konstrukties' werd door Theo van Doesburg uitgegeven als deel V nummer 10/11 van 'De Stijl' in 1922. De afbeelding op de Meelfabriek is getiteld 'Hier zijn de Twee Kwadraten'. De (mogelijke) relatie tussen de stelling van Pythagoras (a² + b²= c²) en het werk van Lissitzky blijft hier onbesproken.

De Meelfabriek

De Meelfabriek: 'dierbare kolos' of gewoon lelijk?

De Meelfabriek: 'dierbare kolos' of gewoon lelijk?
Op 6 oktober 2000 is de voormalige meelfabriek 'De Sleutels' in Leiden aangewezen als beschermd monumentaal complex. 'De Sleutels' is een zeldzaam geworden voorbeeld van een omvangrijke fabriek in een historische binnenstad, bestaande uit silo's, gebouwen voor meelbewerking, een meelpakhuis en een kantoor met dienstwoning en fietsenstalling.

De fabriek werd aan het einde van de 19de eeuw gebouwd op een oostelijk bastion van de vestingwerken. De monumentale fabrieksgebouwen werden gebouwd tussen 1896 en 1960, in een eclectische, functionalistische en zakelijk-expressionistische stijl. Het ketelhuis uit 1896 (architect W.C. Mulder) is wellicht het vroegste voorbeeld in Nederland van een utiliteitsgebouw met een constructie van beton en staal. Uniek zijn de gedetailleerde U-vormige kolomkoppen en een groot betonnen tongewelf.

In 1988 werd de meelfabriek gesloten. Sindsdien zijn er veel studies verricht en plannen gemaakt voor de toekomst van het complex, variërend van volledige sloop en herinrichting van het terrein als stadspark tot behoud met herbestemming van gebouwen. Met de aanwijzing als beschermd monument krijgt de planontwikkeling een extra impuls in de richting van herbestemming. Niettemin zullen wijzigingen noodzakelijk zijn voor een functioneel toekomstperspectief van deze 'dierbare kolos' in het Leidse stadsbeeld.

('De Meelfabriek' overgenomen uit nieuwsbrief 2001-1 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg; foto en links toegevoegd)