Toelichting op het project

In het 'Leids Jaarboekje 1996' (Een uitgave van de Vereniging Oud Leiden) schreef Kitty Zijlmans (inmiddels hoogleraar moderne beeldende kunst aan de Universiteit Leiden) een bijna poëtisch artikel onder de titel 'De stad als gedicht'. Dankzij de welwillende medewerking van zowel Mw. Zijlmans als 'Oud Leiden' is het mogelijk dit zeer interessante artikel hier als pdf-bestand beschikbaar te stellen. Het voor het openen en lezen van pdf-bestanden benodigde programma Adobe Acrobat kunt u zonodig downloaden van de site van Adobe)

Het project "Gedichten op Muren" is voltooid. Het is gestart in 1992 met een gedicht van de Russische dichteres Marina Tsvetajeva. Dit gedicht was het begin van een lange reeks, die in 2005 is afgerond met het aanbrengen van De Profundis van Garcia Lorca. Het aanbrengen van de muurgedichten was een initiatief van de stichting TEGEN-BEELD. De stichting richt zich op de relatie tussen taal en beeld.Ben Walenkamp en Jan-Willem Bruins waren de belangrijkste uitvoerenden. Ook hebben veel particulieren en ondernemers als sponsor of anderszins een bijdrage geleverd.
Ondanks de bewuste afronding van de reeks van 101 muurgedichten in 2005 maakten de initiatiefnemers begin 2010 bekend toch een vervolg aan de serie te willen geven.

Deze site - die los staat van de stichting TEGEN-BEELD - wil de Muurgedichten - en andere gedichten en spreuken op Leidse muren - documenteren en op internet toegankelijk maken. Met voor elk gedicht een afzonderlijke pagina met foto, tekst en/of vertaling. En verder zo veel mogelijke andere bijzonderheden en relevante links.

De muurgedichten, die in verschillende talen zijn geschreven, zijn bedoeld voor iedereen. Onder de gedichten  is meestal een bordje geplaatst met een Nederlandse en Engelse vertaling. De laatste zijn in de meeste gevallen gemaakt door James Brockway. De initiatiefnemers van het project hopen dat de  voorbijgangers geprikkeld worden door het gedicht zelf én door het visuele beeld van de letters en de achtergrond van de muur. De lezer/kijker wordt geconfronteerd met verschillende schriftbeelden, die verwijzen naar andere culturen. Bij dit project is er sprake van een rode draad: veel gedichten geven een bespiegeling over taal, kleur of over het dichterschap. Aan de signaturen onder elk gedicht kun je de schilder en degene die het heeft voorgedragen aflezen. Welke gedichten uiteindelijk op de muren verschijnen, is een persoonlijke keuze van de stichting TEGEN-BEELD.

De relatie tussen het project en de stad Leiden is opvallend. Leiden is van oudsher een echte schrijversstad: veel schrijvers, zoals Piet Paaltjens, J.C. Bloem, Maarten Biesheuvel, Jan Wolkers en Maarten 't Hart, hebben hier gewoond of gestudeerd. Daarbij trekt Leiden als universiteitsstad al eeuwen wetenschappers uit alle delen van de wereld aan. Het internationale karakter van het project komt hier goed tot zijn recht.

Jan Willem Bruins schilderschrijft een letter (foto Astrid Beumer).

In de serie Leids Verleden is in 1996 een mooi verzorgd boekje uitgekomen, dat inmiddels al vele malen herdrukt is. Het heet "Dicht op de muur", behandelt de eerste 43 muurgedichten en is geschreven door Marleen van der Weij (ISBN 90 75089 08 2). Vanaf de herdruk eind 2000 (de zesde gewijzigde druk)is de uitgave voorzien van een nieuw voorwoord van Anton Korteweg; uitgever is nu Burgersdijk & Niermans te Leiden.
Op juni 2005 verscheen ter gelegenheid van het voltooien van het project een tweede deel waarin Marleen van der Weij de overige 58 gedichten bespreekt. Ook deze bundel wordt uitgegeven door Burgersdijk & Niermans. De foto's van de muurgedichten zijn gemaakt door de Leidse fotografe Astrid Beumer (1963).

Na een onderbreking van een half jaar heeft TEGEN-BEELD medio 2000 de penseel weer opgepakt. Als een soort tussendoortje voltooiden Jan Willem Bruins en Ben Walenkamp op woensdag 28 juni 2000 op een voor de sloop bestemd woonhuis "Een schatrijke tuin" van de dichter Hendrik de Vries, die leefde van 1896 tot 1989. Het is een protestgedicht, dat helaas niet zo lang te bewonderen viel. Het pand is inmiddels ondanks alle protesten toch gesloopt. Op de nieuwbouw is het gedicht later toch weer aangebracht.

Een schatrijke tuin van Hendrik de Vries.

Vervolgens is in september/oktober 2000 in de Slaaghwijk nog een vijftal nieuwe muurgedichten gerealiseerd, die behalve een verfraaiing van de wijk ook ten doel hebben het multiculturele karakter daarvan te benadrukken. De gedichten, die in het Turks, Marokkaans, Chinees, Surinaams en Nederlands geschilderd worden, zijn op 10 december 2000 officiëel onthuld. Tussendoor werd buiten het project in de nieuwe wijk Poelgeest (gemeente Oegstgeest) op een schoolgebouw een gedeelte uit "Vlucht van de vogel" van Bert Schierbeek aangebracht. En weer binnen het project op de sporthal Broekplein "Vlieger (2)" van Kees Buurman.

Oorspronkelijk wilde men al in het jaar 2000 zo'n 100 muurgedichten gerealiseerd hebben. Dat tempo is onhaalbaar gebleken. Maar de produktie gaat na een dipje in 2001 (slechts 2 nieuwe muurgedichten: de anonieme élong en Omeros; beide bij het KITLV) weer omhoog. In 2002 kwamen 4 muurgedichten gereed (één zonder titel van Sugawara no Michizane, 'T ZWERK ligt terneergeslagen van J.J. Slauerhoff, Art rythmé; tic / Lit temps nie van Robert Desnos en Het kind en ik van Martinus Nijhoff. En in 2003 werd de stijgende lijn doorgezet met in totaal acht muurgedichten. De laatste zeven muurgedichten worden gespreid over 2004 en de eerste helft van 2005.

El Apice van Jorge Luis Borges.

De Engelse dichter en vertaler James Brockway is vrijdag 15 december op 84-jarige leeftijd in zijn woonplaats Den Haag overleden. Brockway, die op jonge leeftijd naar Nederland kwam, vertaalde de poëzie van vele Nederlandse dichters naar het Engels en gaf zo een Engels lezerspubliek toegang tot de poëzie van Rutger Kopland (zeer bekend is de bundel Memories of the Unknown, een bloemlezing uit Koplands werk), Hans Lodeizen, M. Vasalis, Gerrit Achterberg en vele andere Nederlandstalige dichters. In 1966 werd hem voor zijn verdiensten als vertaler de Martinus Nijhoff Prijs toegekend.
Brockway is ook verantwoordelijk voor de Engelse vertaling van vele Muurgedichten, waar op deze site en op de diverse muurbordjes een goed gebruik van is gemaakt. Hij schreef verder in het Algemeen Handelsblad en de Nieuwe Rotterdamse Courant over modern Engelse proza. In 1997 werd hij onderscheiden met een ridderorde.
De stem van Brockway is hier te horen bij het voorlezen van zijn vertaling van het gedicht Verliefde Olifanten van Patty Scholten. Nog meer vertalingen van zijn hand vind je op deze site.
Bij zijn overlijden heeft James Brockway het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds (NLPVF) een legaat nagelaten ter stimulering van vertalingen van poëzie uit het Nederlands. Dankzij dat legaat wordt in 2005 voor de eerste maal ‘The Brockway Prize’ uitgereikt, een tweejaarlijkse oeuvreprijs voor poëzievertalers uit het Nederlands. Per editie zal telkens een ander taalgebied centraal staan. De eerste Brockway Prize wordt uitgereikt tijdens het 36e Poetry International Festival op maandag 20 juni 2005.
Daarnaast zal het NPLVF iedere twee jaar ‘The Brockway Workshop’ organiseren voor internationale poëzievertalers.

Het project werd in 2005 afgerond (zie de voortgang op de pagina met het overzicht in chronologische volgorde) met een speciale gedichtenavond en de uitgave van een boek met foto's en beschrijvingen van alle muurgedichten. "En dan stoppen we ermee", zei penningmeester Piet van Veen al bij het accepteren van de Zilveren Veer op 11 november 2003. "Als afsluiting willen we gedicht 101 schilderen in de omgeving van het station, zodat alle bezoekers kunnen zien dat deze stad iets met poëzie doet. Onze keuze is gevallen op 'De Profundis' van Garcia Lorca." Hij las het ter plekke voor.

Op deze site kun je ook een digitale wandeling langs de muurgedichten maken! Klik op en volg de pijltjes.

Wil je de muurgedichten in het echt zien - en dat is toch wel het leukste - maak dan gebruik van de wandelroute op deze site. Je kunt natuurlijk ook je eigen tocht uitstippelen met behulp van deze lijst. Een mooi startpunt is dan grand-café "De Stadthouder" aan de Nieuwe Rijn 13. Daarbinnen vind je op de muur hetzelfde chronologisch overzicht van de complete werken van TEGEN-BEELD, plus een plattegrond. En als je dan buiten op zoek gaat: de muurgedichten staan meestal aan de zij- of achterkant van de genoemde adressen!
Over begeleide rondwandelingen kun je ook informatie inwinnen bij de VVV, die dit op incidentele basis organiseert.